Šta znači travestija?

Travestija (travestie, nem. / travesty, engl. / travesty, franc.) je pojam italijanskog porekla, nastao od italijanske reči travestire, što u prevodu znači – presvući. Travestija predstavlja vrstu književnog dela, odnosno jednu vrstu parodije koja se može javljati u različitim žanrovima. Pojam travestije potiče još iz XVII veka, a kao najraniji primer se izdvaja Prerušeni Vergilije (1648. – 1653.).

Osnovni cilj travestije je, zapravo, karikiranje sadržaja (naizgled šaljive reči koje se odnose na ozbiljne društvene probleme). Travestija daje delu određenu notu satirično – humorističkog stila. Glavni efekti komike se postižu raskorakom između samog sadržaja dela i forme, tako da se šaljive reči pretvaraju u ozbiljan sadržinski okvir dela koji je pod parodijom. Čest slučaj je da se travestija ne može uvek jasno razgraničiti između karikature i parodije, jer i sama travestija spade pod književno scensku vrstu buruleske (takođe, vrste književnog dela sličan travestiji i parodiji). Za razliku od parodije, koja ima za cilj obradu nekog smešnog predmeta stilom nekog ozbiljnog i poznatog književnog dela, travestija zadržava pomenuti predmet dela, ali ga prikazuje svojim smešnim ili apsurdnim stilom. Parodija, buruleska i travestija imaju male međusobne razlike, jer se sve njihove forme ismevanja zasnivaju na karikiranju poznatog sadržaja. Za travestiju je karakterističan inverzan odnos sadržaja i izraza, pri čemu svojim visokim stilom predočava trivijalne predmete, običan narod, čak i njihove vulgarne radnje, kao i ponašanje.

U grčkoj književnosti veliki značaj je imala mitološka travestija, koja se fokusirala i pravila parodiju na neki određeni mit, a ne na književna dela. Travestija u književnosti je bila karakteristična za staru antičku komediju, za koju se može navesti primer kada Aristofan često parodira Euripidove tragedije. U rimskoj književnosti, travestija se nalazila u Senekinoj Apokolocintozi (Igri o Klaudijevoj smrti), u kojoj se parodira epska književnost. U evropskoj književnosti, uopšteno, jedna od najpoznatijih travestija je Scarronov – Travestirani Vergijilije (Vergile Travesti), zatim Marivauxov – Travestirani Princ (Le Prince travesty), Blumaureva Eneida (Aeneis) i druge. Na našim prostorima, od travestija se izdvaja Kovačićeva – “Smrt Babe Čengićanke” (1878), iz speva “Smrt Smail – age Čengića”. Ovde se ismeva ilirska i jugoslovenska ideja, karijirajući jedno od najpoznatijih dela Mažuranića.