Sofra

Sofra (sufra, tur.) je pojam arapskog porekla, a na Balkan je stigao preko Turaka i označava trpezu, odnosno niski drveni sto za ručavanje, oko koga se sedelo po podu u kući.

U turskom jeziku, sofra se koristila najčešće sa značenjem trpeze, a u srpskom jeziku ima i prošireno značenje i obuhvata pored trpeze i samo jelo, postavljeno na stolu.

U vezi sa tim, često se na području Bosne može čuti: “Bujrum, sofra je spremna!”, što zapravo znači – “Izvolite, jelo je postavljeno”. Takođe, u Srbiji je običaj da se posle sahrana, u čast pokojnika postavljaju sofre, tj. hrana i po običaju, mora ih biti neparan broj.

U nekim delovima Srbije, sofra je takođe zastupljena u običajima koji su imali za cilj teranje zlih sila i vremenskih nepogoda. Tako da je narod u Zapadnoj Srbiji i u Mačvi, za odbranu od kiše i grada, iznosio u dvorište sofru i postavljao ispred kuće. Na sofri je stavljan ostatak slavske sveće, slanina, komad česnice od Božića ili komad hleba iz kuće, venčani prsten i tzv. čuvarkuća jaje (jaje koje se prvo boji za Uskrs i koje je obavezno crvene boje). Pored sofre se stavljala kosa ili sekira, koja se okretala prema oblaku. Time je narod verovao da se brani od nevremena i grada, koje je svrstavao u demonske, zle sile.

U Bosni se, u bošnjačkim porodicama uvek u hrani tražila snaga, tzv. kuvet, zdravlje, mir, sreća i blagostanje i uvek se držalo do tradicije postavljanja sofre koja spada u najvažniji simbol svakog doma. U porodicama se naročito vodilo računa o poštovanju hijerarhije prilikom postavljene sofre. Naime, vodilo se računa ko sedi, a ko stoji prilikom obedovanja. Svaki član porodice je po pravilu imao svoje određeno mesto na sofri. Nije se počinjalo sa jelom, dok domaćin, odnosno najstariji muški član porodice, ne poljubi komad hleba ili somuna, polomi ga rukama i podeli ostalim ukućanima. U porodicama koje su brojale više članova, pravilo je bilo da prvo jedu muški, a potom ženski članovi porodice, te na kraju deca. Posle jela, niko nije smeo ustajati, dok se sofra ne raspremi. Leti se, tokom vrućina, sofra postavljala samo uveče, dok se zimi postavljala i do nekoliko puta na dan.

Za vreme Bajramske ili Ramazanske sofre, muslimani postavljaju najlepše stolnjake i escajge koje imaju. Ručak je izuzetno bogat, sa najomiljenijim jelom svakog člana porodice. Ovakvi ručkovi najčešće počinju supom ili čorbom, onda sledi sarma, bosanski lonac i slično, potom razne vrste pita, pa pečeno meso uz priloge i na kraju slatko jelo (baklava, tufahije, halva i dr.).