Eksploatacija, eksploatisanje, eksploatisati

Eksploatacija je termin francuskog porekla, nastao od francuskih reči exploitation, exploiter, i u prevodu znači – iskorišćavanje na najbolji mogući način, kako bi se omogućio najbolji efekat, prisvajanje tuđeg rada od strane vlasnika kapitala, izrabljivanje, korišćenje, iskorišćavanje prirodnih bogatstava, materijalnih resursa (fabrike, saobraćajna sredstva i slično), duhovnih  potencijala (pojedinca ili uže ili šire društvene zajednice), iskorišćavanje ljudi u smislu fizičkih bića (trgovina ljudima, neke vrste sekti sa svojim ritualima i slično) itd.

Termin eksploatacija je dosta „eksploatisan“ u svakodnevnom žargonu, te se ne retko koristi i u pogrešnom smislu. Tako, eksploatacija se često meša sa pojmom koncesije, iako se radi o posebnom pravnom poslu. Koncesija, naime, predstavlja dozvolu javne vlasti oličene najčešće u liku najviših organa uprave, izdatu pravnim subjektima ili fizičkim licima (nezavisano od toga da li su domaći ili strani državljani), za obavljanje određene, privredne ili vanprivredne delatnosti, sa ciljem ostvarivanja višeg nivoa efikasnosti u procesu eksploatacije predmeta koncesije.

U svakodnevnom govoru, termin eksploatacija se najčešće koristi u metaforičnom tj. prenosnom značenju kao – iskorišćavanje nekog ili nečeg (tuđeg rada – kao što su radili robovlasnik u odnosu na roba, feudalac u odnosu na kmeta i kapitalista u odnosu na radnika; prirodnih bogatstava – rude, voda, šuma, zemljišta, nafte, prirodnog gasa; biljnog i životinjskog sveta; fizičkog integriteta (iskorišćavanje na neetički način – seksualna eksploatacija, trgovina ljudima. U socijalizmu, na primer, dolazi do nestajanja ekspolatacije “čoveka nad čovekom”, jer sredstva za proizvodnju počinju da se pripisuju društvenom vlasništvu. Tada društveno politički system države teži ka tome da izjednači sve zaposlene, i pri tom ne postoji privatna svojina nad privrednim resursima. Do ovog vida eksploatacije uvek dolazi uz upotrebu raznih instrumenata pretnje, prevare, sile, zloupotrebe raspoloživih ovlašćenja ili teškog položaja eksploatisane strane; duhovne ličnosti pojedinca – eksploatacija postignutih naučnih dostignuća, istraživačkih rezultata i slično.

Glagol “eksploatisati” znači – koristiti se, iskorišćavati, upotrbljavati – koristiti nešto, izrađivati, obavljati, vaditi (rudu, na primer).